Trafik Kazası Arabuluculuk - Zorunlu mu? Süreç ve Başvuru 2026

Trafik kazası nedeniyle ortaya çıkan tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuk, 2026 yılında da önemini artırmaya devam ediyor. Peki trafik kazası davalarında arabuluculuk gerçekten zorunlu mu? Hangi durumlarda arabulucuya başvurmak dava şartı, hangi hallerde tamamen isteğe bağlı? Bu kapsamlı rehberde, trafik kazası arabuluculuğunun tüm yönlerini detaylı şekilde ele alıyoruz.

Giriş

Türkiye’de her yıl yüz binlerce trafik kazası meydana gelmekte ve bu kazaların önemli bir kısmı maddi ve manevi tazminat uyuşmazlıklarına yol açmaktadır. Geleneksel yargılama süreçlerinin uzunluğu ve maliyeti, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerini giderek daha cazip hale getirmektedir. Bu yöntemlerin başında ise arabuluculuk gelmektedir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 137. maddesi ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde düzenlenen arabuluculuk kurumu, trafik kazasından kaynaklanan tazminat davalarında hem zorunlu hem de isteğe bağlı olarak uygulanabilmektedir. Hangi tür davalarda arabuluculuğa başvurmanın dava şartı olduğu, hangi hallerde tarafların tercihine bırakıldığı, 2026 yılı itibarıyla güncel ücret tarifesi ve sürecin adım adım işleyişi bu yazının konusunu oluşturmaktadır.

Arabuluculuk, özellikle ticari araçların kar kaybı davalarında ve belirli türdeki tazminat taleplerinde dava şartı niteliği taşımaktadır. Bu nedenle, trafik kazası nedeniyle tazminat talebinde bulunacak kişilerin arabuluculuk kurumunu doğru şekilde anlamaları ve süreci eksiksiz yürütmeleri, hak kaybına uğramamaları açısından büyük önem taşımaktadır.

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, uyuşmazlık taraflarının kendi iradeleriyle atadıkları veya mahkeme tarafından görevlendirilen tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi (arabulucu) aracılığıyla, iletişim ve müzakere tekniklerinden yararlanarak uyuşmazlıklarını kendi aralarında çözümlemelerini sağlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabuluculuğun Temel İlkeleri

Arabuluculuk süreci şu temel ilkeler üzerine inşa edilmiştir:

• Gönüllülük: Taraflar arabuluculuğa kendi rızalarıyla katılırlar. Zorunlu arabuluculuk hallerinde dahi sürecin kendisine katılım gönüllüdür; yani taraflar anlaşmaya zorlanamaz.
• Tarafsızlık: Arabulucu, taraflar arasında eşit mesafe korur ve hiçbir tarafı kayırmaz.
• Gizlilik: Arabuluculuk sürecinde yapılan görüşmeler, sunulan belgeler ve elde edilen bilgiler gizlidir. Arabulucu, taraflar ve tarafların temsilcileri bu bilgileri üçüncü kişilerle paylaşamaz. 6325 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca, gizlilik ilkesine aykırılık halinde cezai sorumluluk doğabilmektedir.
• Bağımsızlık: Arabulucu, herhangi bir kurum, kuruluş veya kişiden talimat almaksızın bağımsız şekilde görev yapar.
• Özerklik: Taraflar, uyuşmazlığın çözümüne ilişkin nihai kararı kendi iradeleriyle verirler. Arabulucu karar vermez, yalnızca tarafların anlaşmaya varmalarına yardımcı olur.

Arabuluculuğun Amacı

Arabuluculuğun temel amacı, tarafların mahkeme yoluna başvurmadan, daha hızlı, daha düşük maliyetli ve daha esnek bir yöntemle uyuşmazlıklarını çözmelerini sağlamaktır. Süreç, tarafların iletişim kurmasını, karşılıklı beklentilerini anlamalarını ve ortak bir çözüm zemini bulmalarını hedefler.

Arabuluculuk ile Tahkim Arasındaki Fark

Arabuluculuk ile tahkim sıklıkla karıştırılmaktadır. Ancak bu iki kurum arasında temel farklılıklar bulunmaktadır:

Trafik Kazalarında Arabuluculuk Zorunlu mu?

Trafik kazası davalarında arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı, davanın niteliğine ve tarafların statüsüne göre değişmektedir. Bu sorunun cevabı tek kelimeyle verilemez; davanın türü ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Zorunlu Arabuluculuk (Dava Şartı)

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 137. maddesi uyarınca, belirli türdeki uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan dava açılması halinde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Trafik kazası bağlamında zorunlu arabuluculuk kapsamına giren davalar şunlardır:

• Ticari araçların kazanç kaybı (kar kaybı) davaları: Ticari amaçla kullanılan araçların (taksi, kamyon, otobüs, minibüs, ticari panelvan vb.) trafik kazası sonucu çalışamaz hale gelmesi nedeniyle uğranılan kazanç kaybının tazmini talepleri.
• Ticari nitelikteki tazminat davaları: Tacir veya esnaf sıfatına sahip kişilerin, trafik kazasından kaynaklanan ticari nitelikli tazminat talepleri.

Yargıtay, ticari araç kar kaybı davalarında arabuluculuğun dava şartı olduğu yönünde yerleşik içtihat geliştirmiştir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2023/4521 E., 2023/5892 K. sayılı kararı: “Ticari araçların trafik kazası sonucu uğradıkları kazanç kaybı tazminatı davalarında, 6100 sayılı HMK’nın 137. maddesi uyarınca arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurulmaksızın açılan davalar, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilmelidir.”

İsteğe Bağlı Arabuluculuk

Aşağıdaki türdeki trafik kazası kaynaklı davalarda arabuluculuk dava şartı değildir; taraflar doğrudan mahkemeye başvurabilirler. Ancak taraflar isterlerse dava öncesi veya dava sırasında da isteğe bağlı olarak arabuluculuğa başvurabilirler:

• Hususi (özel) araç değer kaybı davaları
• Mahrumiyet bedeli (araç kullanılamama tazminatı) talepleri
• Yaralanma nedeniyle oluşan maddi tazminat davaları (tedavi giderleri, gelir kaybı vb.)
• Manevi tazminat davaları
• Destekten yoksun kalma tazminatı davaları
• Araç tamir giderleri talepleri

İsteğe bağlı arabuluculuk hallerinde, taraflar diledikleri zaman arabulucuya başvurabilir veya doğrudan dava açabilirler. Arabuluculuğa başvurmanın herhangi bir zorunluluğu bulunmamaktadır.

Zorunlu ve İsteğe Bağlı Arabuluculuk Karşılaştırması

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Davalar

Ticari Araç Kazanç Kaybı (Kar Kaybı) Davaları

Ticari araçlar, trafik kazası sonucu tamir süresince çalışamaz duruma gelmekte ve bu süre zarfında araç sahibi gelir kaybına uğramaktadır. Bu kaybın tazmini talepleri, zorunlu arabuluculuk kapsamındadır.

Ticari Araç Sayılanlar

Aşağıdaki türdeki araçlar ticari araç olarak kabul edilmektedir:

• Taksiler
• Kamyonlar ve kamyonetler
• Otobüsler ve minibüsler
• Ticari amaçlı panelvanlar
• Kiralama (rent-a-car) araçları
• Ticari plakalı motosikletler (kurye amaçlı kullanılanlar)

Kar Kaybı Hesaplaması

Kar kaybı, aracın tamir süresince elde edemeyeceği net gelirin hesaplanması suretiyle belirlenmektedir. Hesaplamada şu unsurlar dikkate alınır:

1. Aracın ortalama günlük/haftalık/aylık geliri
2. Tamir süresi (tamirhane raporuna göre)
3. Giderler (yakıt, sigorta, amortisman vb.) düşüldükten sonra kalan net kar
4. Alternatif gelir elde etme imkânı

Yargıtay içtihatlarına göre, kar kaybı talebinde bulunan davacının, ticari faaliyetini belgelemesi (vergi levhası, ticari sicil kaydı, gelir belgeleri vb.) gerekmektedir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2022/8765 E., 2023/1234 K. sayılı kararı: “Ticari araç kar kaybı davasında, aracın ticari niteliğinin ve kazanın sorumluluk oranlarının belirlenmesinin ardından, kar kaybının somut delillerle desteklenmesi gerekmektedir. Soyut ve genel kabul görmüş rakamlarla hesaplama yapılamaz.”

Ticari Nitelikli Tazminat Davaları

Tacir veya esnaf sıfatına sahip kişilerin, trafik kazası nedeniyle uğradıkları ve ticari faaliyetleriyle doğrudan bağlantılı olan tazminat talepleri de zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Buna örnek olarak:

• Ticari araç filosuna sahip şirketlerin kaza nedeniyle uğradığı operasyonel kayıplar
• Nakliye şirketlerinin yük kaybı veya gecikme nedeniyle oluşan tazminat talepleri
• Ticari araçların kaza sonucu değer kaybı talepleri (ticari nitelikte olması halinde)

gösterilebilir.

İsteğe Bağlı Arabuluculuk

Hususi Araç Değer Kaybı Davaları

Özel (hususi) araçların trafik kazası sonucu uğradığı değer kaybı talepleri, zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Araç sahibi doğrudan mahkemeye başvurabilir. Ancak taraflar, dava açmadan önce isteğe bağlı olarak arabuluculuğa da başvurabilirler.

Değer kaybı, aracın kaza öncesi piyasa değeri ile kaza sonrası piyasa değeri arasındaki fark olarak hesaplanmaktadır. Hesaplamada şu faktörler etkili olmaktadır:

• Aracın marka, model ve yılı
• Kazanın hasar boyutu ve tamir kapsamı
• Aracın kilometresi
• Piyasa koşulları

Mahrumiyet Bedeli

Hususi araçların tamir süresince kullanılamaması nedeniyle talep edilen mahrumiyet bedeli (araç kullanılamama tazminatı) de isteğe bağlı arabuluculuk kapsamındadır. Bu talep, ticari araçlardaki kar kaybından farklı olarak, aracın sağladığı kişisel kullanım rahatlığının kaybını telafi etmeyi amaçlamaktadır.

Yaralanma Tazminatı

Trafik kazası sonucu yaralanan kişilerin tedavi giderleri, geçici veya kalıcı iş göremezlik tazminatı ve benzeri talepleri isteğe bağlı arabuluculuk kapsamındadır. Bu tür davalarda taraflar dilerlerse arabuluculuğa başvurabilir, ancak bu bir zorunluluk değildir.

Manevi Tazminat

Trafik kazası nedeniyle oluşan manevi tazminat talepleri de isteğe bağlı arabuluculuk kapsamındadır. Manevi tazminat, kazazedelerin yaşadıkları acı, elem ve ızdırabın parasal karşılığı olarak talep edilmektedir.

Arabuluculuk Süreci Adım Adım

Arabuluculuk süreci, belirli aşamalardan oluşan yapılandırılmış bir süreçtir. Her aşamanın usulüne uygun şekilde yürütülmesi, sürecin sağlıklı sonuçlanması açısından önem taşımaktadır.

1. Başvuru Aşaması

Arabuluculuk süreci, taraflardan birinin veya her ikisinin birlikte Arabuluculuk Daire Başkanlığı’na veya yetkili bir arabulucuya doğrudan başvurmasıyla başlar.

Başvuru için gerekli belgeler:

• Kimlik belgesi (T.C. kimlik kartı veya pasaport)
• Uyuşmazlık konusunu açıklayan dilekçe
• İlgili belgeler (kaza tespit tutanağı, sigorta poliçesi, hasar raporu, faturalar vb.)
• Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekaletname

Başvuru, aşağıdaki yollardan herhangi biriyle yapılabilir:

• Çevrimiçi başvuru: www.arabuluculuk.adalet.gov.tr adresi üzerinden
• Doğrudan arabulucuya başvuru: Adalet Bakanlığı arabulucu listesinden seçilen bir arabulucuya doğrudan başvuru
• Mahkeme aracılığıyla: Dava açıldıktan sonra mahkeme tarafından arabulucuya sevk

2. Arabulucu Görevlendirilmesi

Başvuru üzerine, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı tarafından taraflara uygun bir arabulucu görevlendirilir. Taraflar, kendilerine sunulan arabulucu listesinden ortaklaşa bir arabulucu seçebilirler. Tarafların anlaşamaması halinde, Daire Başkanlığı tarafından re’sen arabulucu görevlendirilir.

3. İlk Görüşme

Arabulucu, tarafları ilk görüşmeye davet eder. İlk görüşmede şu konular ele alınır:

• Arabuluculuk sürecinin tanıtılması ve ilkelerin açıklanması
• Tarafların beklentilerinin ve taleplerinin dinlenmesi
• Uyuşmazlığın kapsamının belirlenmesi
• Süreç takviminin oluşturulması
• Gizlilik taahhüdünün alınması

İlk görüşme, genellikle arabulucunun bürosunda veya tarafların uygun gördüğü başka bir mekânda gerçekleştirilir. Günümüzde, özellikle farklı şehirlerde ikamet eden taraflar için çevrimiçi görüşme seçeneği de yaygın şekilde kullanılmaktadır.

4. Müzakere Aşaması

Müzakere aşaması, arabuluculuğun en yoğun ve belirleyici dönemidir. Bu aşamada:

• Taraflar kendi taleplerini ve gerekçelerini detaylı şekilde sunarlar
• Arabulucu, taraflar arasındaki iletişim köprüsünü kurar
• Tarafların ortak zeminde buluşması için teknikler uygulanır
• Gerekirse uzman görüşüne başvurulur (bilirkişi raporu, ekspertiz raporu vb.)
• Taraflar arasında pazarlık ve uzlaşma görüşmeleri yürütülür

Müzakere süreci, tarafların anlaşma iradesine ve uyuşmazlığın karmaşıklığına bağlı olarak birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilmektedir.

5. Sonuç Aşaması

Müzakere sürecinin sonunda iki olası sonuç ortaya çıkabilir:

a) Anlaşma Sağlanması

Taraflar arasında anlaşma sağlanırsa, arabulucu bir anlaşma belgesi düzenler. Bu belge, taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Anlaşma belgesi, içeriğine göre icra edilebilir nitelikte olabilir (bu konuda aşağıda daha detaylı bilgi verilecektir).

b) Anlaşma Sağlanamaması

Taraflar arasında anlaşma sağlanamazsa, arabulucu bir son oturum tutanağı (anlaşamama tutanağı) düzenler. Bu tutanak, arabuluculuk sürecinin tamamlandığını ve tarafların anlaşamadığını belgeler. Anlaşamama tutanağı, tarafların dava açma hakkını ortadan kaldırmaz; aksine, zorunlu arabuluculuk hallerinde dava açabilmek için bu tutanağın mevcut olması gerekmektedir.

Arabulucuya Başvuru

Nereye Başvurulur?

Arabulucuya başvurmak için aşağıdaki yollar izlenebilir:

1. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı: Başvurular, Adalet Bakanlığı’nın resmi internet sitesi üzerinden veya ilâ ilçe adalet komisyonları aracılığıyla yapılabilir.

2. Doğrudan Arabulucuya Başvuru: Adalet Bakanlığı’nın arabulucu listesinden uygun bir arabulucu seçilerek doğrudan başvuru yapılabilir. Arabulucular, uzmanlık alanlarına göre listelendiğinden, trafik kazası uyuşmazlıklarında sigorta hukuku veya trafik hukuku alanında deneyimli bir arabulucu tercih edilmesi önerilmektedir.

3. Mahkeme Yoluyla: Zorunlu arabuluculuk hallerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekmektedir. Ancak bazı durumlarda mahkeme, dava sürecinde tarafları arabuluculuğa yönlendirebilmektedir.

Başvuru Süresi

Zorunlu arabuluculuk hallerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması şarttır. Başvuru için yasal bir süre sınırı bulunmamakla birlikte, tazminat davalarında zamanaşımı süreleri dikkate alınmalıdır. Trafik kazası tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi, karanın ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her halükârda fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır (Türk Borçlar Kanunu m.72).

Arabuluculuk Ücreti

Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Arabuluculuk Ücret Tarifesi’ne göre belirlenmektedir. 2026 yılı itibarıyla geçerli olan ücret tarifesi aşağıda sunulmuştur.

2026 Yılı Arabuluculuk Ücret Tarifesi

Not: Yukarıdaki ücretler, uyuşmazlığın değerine ve karmaşıklığına göre değişkenlik gösterebilir. Güncel ve kesin ücret bilgisi için Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın resmi internet sitesine başvurulmalıdır.

Ücretin Paylaşımı

Arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflar tarafından eşit olarak paylaşılır. Ancak taraflar, ücretin tamamını bir tarafın üstlenmesi veya farklı bir oranlarda paylaşılması konusunda anlaşabilirler.

Anlaşma sağlanması halinde, ücret paylaşımı anlaşma belgesinde de belirtilebilir. Anlaşma sağlanamaması halinde ise her taraf kendi payına düşen ücreti ödemekle yükümlüdür.

Ücretsiz Arabuluculuk İmkânı

Gelir düzeyi belirli bir eşiğin altında olan kişiler, adli yardım kapsamında arabuluculuk hizmetinden ücretsiz yararlanabilmektedir. Adli yardım başvurusu, barolar aracılığıyla yapılabilmektedir. Adli yardım kapsamındaki kişiler, arabuluculuk ücretinin tamamından veya bir kısmından muaf tutulabilirler.

Anlaşma Sağlanırsa

Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği

Taraflar arasında anlaşma sağlanması halinde arabulucu tarafından düzenlenen anlaşma belgesi, taraflar arasındaki hukuki ilişkiyi düzenleyen bir sözleşme niteliğindedir. Anlaşma belgesi, tarafların iradelerini yansıtan ve uyuşmazlığın çözümüne ilişkin şartları içeren resmi bir belgedir.

İcra Edilebilirlik Şerhi

6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi uyarınca, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi konulması mümkündür. İcra edilebilirlik şerhi, anlaşma belgesinin doğrudan icra takibine konu edilebilmesini sağlayan hukuki bir işlemdir.

İcra edilebilirlik şerhinin avantajları:

• Anlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi doğrudan icra edilebilir hale gelir
• Taraflardan biri anlaşmaya uymazsa, diğer taraf ayrıca dava açmak zorunda kalmadan icra takibi başlatabilir
• İcra edilebilirlik şerhi, anlaşma belgesinin hukuki gücünü artırır

İcra edilebilirlik şerhi, arabulucunun talebi üzerine sulh hukuk mahkemesi tarafından verilir. Şerhin konulabilmesi için anlaşma belgesinin usulüne uygun şekilde düzenlenmiş olması ve taraflarca imzalanmış olması gerekmektedir.

Anlaşma Belgesinin İçeriği

Anlaşma belgesinde genellikle şu bilgiler yer alır:

• Tarafların kimlik bilgileri
• Uyuşmazlığın konusu
• Anlaşma şartları (tazminat miktarı, ödeme planı, süreler vb.)
• Tarafların hak ve yükümlülükleri
• Anlaşmanın ihlali halinde uygulanacak yaptırımlar
• Düzenleme tarihi ve yeri
• Tarafların ve arabulucunun imzaları

Anlaşma Sağlanamazsa

Dava Açma Hakkı

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması, tarafların dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Aksine, zorunlu arabuluculuk hallerinde, anlaşamama tutanağının alınmış olması dava açabilmenin ön koşuludur.

Taraflar, anlaşamama tutanağını aldıktan sonra, uyuşmazlığın çözümü için yetkili mahkemeye başvurabilirler. Trafik kazası tazminat davalarında yetkili mahkeme genellikle asliye hukuk mahkemesi veya asliye ticaret mahkemesidir (davanın niteliğine göre).

Son Oturum Tutanığının Davaya Etkisi

Anlaşamama tutanağı (son oturum tutanağı), arabuluculuk sürecinin tamamlandığını ve tarafların anlaşamadığını belgelemektedir. Bu tutanak, davanın esasına ilişkin herhangi bir değerlendirme içermez ve mahkeme nezdinde delil niteliği taşımaz.

Ancak, arabuluculuk sürecinde taraflarca yapılan bazı beyanlar veya sunulan belgeler, dava sürecinde delil olarak kullanılabilir. Bu nedenle, tarafların arabuluculuk sürecindeki beyanları konusunda dikkatli olmaları önerilmektedir.

Zamanaşımı Süreleri

Arabuluculuk sürecinin zamanaşımı süreleri üzerindeki etkisi de önemlidir. 6325 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca, arabuluculuk sürecinin başlaması halinde, dava açma veya icra takibi başlatma zamanaşımı süreleri, arabuluculuk sürecinin sona erdiği tarihten itibaren altı ay daha uzar. Bu düzenleme, tarafların arabuluculuk sürecini gönül rahatlığıyla yürütmelerini sağlamayı amaçlamaktadır.

Arabuluculuğun Avantajları

Arabuluculuk, geleneksel yargılama süreçlerine kıyasla birçok avantaj sunmaktadır:

1. Hızlı Çözüm

Mahkeme süreçleri genellikle 1-3 yıl sürerken, arabuluculuk süreci çoğunlukla 1-3 ay içinde tamamlanmaktadır. Bu süre farkı, özellikle acil maddi ihtiyacı olan kazazedeler için büyük önem taşımaktadır.

2. Düşük Maliyet

Arabuluculuk ücreti, dava açma masraflarına (harç, vekalet ücreti, bilirkişi ücreti vb.) kıyasla önemli ölçüde daha düşüktür. Ayrıca, sürecin kısa olması nedeniyle avukatlık ücreti de daha düşük olabilmektedir.

3. Gizlilik

Arabuluculuk süreci tamamen gizlidir. Mahkeme süreçlerinde ise duruşmalar genellikle herkese açıktır ve kararlar alenidir. Gizlilik ilkesi, özellikle ticari nitelikli uyuşmazlıklarda büyük önem taşımaktadır.

4. İlişki Korunması

Arabuluculuk, taraflar arasındaki iletişimi ve ilişkiyi korumayı hedefler. Mahkeme süreci ise genellikle taraflar arasındaki ilişkiyi daha da germektedir. Özellikle sigorta şirketleri ile sigortalılar arasındaki ilişkilerin sürdürülebilirliği açısından arabuluculuk önemli bir avantaj sunmaktadır.

5. Esneklik

Arabuluculuk sürecinde taraflar, çözüm seçenekleri konusunda tam özgürlüğe sahiptir. Mahkeme sürecinde ise hâkim, yasal çerçeve içinde karar vermek zorundadır. Arabuluculukta taraflar, yaratıcı ve esnek çözümler üretebilmektedir.

6. Kontrol Taraflarda

Arabuluculuk sürecinde nihai karar her zaman taraflara aittir. Taraflar, anlaşma şartlarını kendi belirler ve kendi iradeleriyle kabul ederler. Mahkeme sürecinde ise karar hâkime aittir ve tarafların iradesi dışında sonuçlanabilmektedir.

Arabuluculuğun Dezavantajları

Arabuluculuğun avantajlarının yanı sıra, bazı dezavantajları da bulunmaktadır:

1. Bağlayıcı Olmaması

Arabuluculuk sürecinde varılan anlaşma, icra edilebilirlik şerhi konulmadığı sürece doğrudan bağlayıcı değildir. Taraflardan biri anlaşmaya uymazsa, diğer tarafın ayrıca dava açması gerekebilir. Ancak icra edilebilirlik şerhi konulması halinde bu dezavantaj ortadan kalkmaktadır.

2. Süre Uzaması Riski

Tarafların anlaşma iradesinin zayıf olması halinde, arabuluculuk süreci gereksiz yere uzayabilir ve sonuç alınamadan sonlanabilir. Bu durumda, taraflar hem zaman hem de maliyet açısından kayba uğramış olur. Ancak zorunlu arabuluculuk hallerinde bu süreç, dava açmanın ön koşulu olduğundan kaçınılmazdır.

3. Uzmanlık Gerekliliği

Arabuluculuk sürecinin verimli yürütülebilmesi için, arabulucunun uyuşmazlık konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip olması gerekmektedir. Trafik kazası uyuşmazlıklarında, sigorta hukuku ve trafik hukuku konusunda deneyimli bir arabulucu tercih edilmesi önem taşımaktadır.

4. Güç Dengesizliği

Taraflar arasında önemli bir güç veya bilgi dengesizliği bulunuyorsa (örneğin bireysel kazazede ile büyük bir sigorta şirketi arasında), arabuluculuk süreci zayıf taraf aleyhine sonuçlanabilir. Ancak deneyimli bir arabulucu ve hukuki temsil bu riski minimize edebilmektedir.

Hukuki Dayanak

Arabuluculuk kurumu, Türk hukuk sisteminde aşağıdaki yasal düzenlemelerle düzenlenmiştir:

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)

Madde 137 - Arabuluculuğa ve sulhe teşvik:

“Hâkim, tarafları arabuluculuğa ve sulhe teşvik eder. Taraflar arabuluculuğa veya sulhe razı olurlarsa, hâkim uygun göreceği süre için yargılamayı erteler.

Kanunlarda arabulucuya başvurulmasının dava şartı olduğu öngörülen hallerde, arabulucuya başvurulmaksızın açılan davanın, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilmesi gerekir.”

HMK m.137, arabuluculuğun dava şartı olduğu hallerde, arabulucuya başvurulmaksızın açılan davaların usulden reddedileceğini açıkça düzenlemektedir. Bu hüküm, trafik kazası kaynaklı ticari nitelikli tazminat davaları için de geçerlidir.

6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu

6325 sayılı Kanun, arabuluculuk kurumunun temel yasal dayanağını oluşturmaktadır. Kanun’un önemli hükümleri şunlardır:

• Madde 2: Arabuluculuğun tanımı ve kapsamı
• Madde 3: Arabuluculuğa başvuru usulleri (gönüllü ve zorunlu başvuru)
• Madde 4: Gizlilik ilkesi ve istisnaları
• Madde 5: Arabulucunun nitelikleri ve görevleri
• Madde 6: Arabulucu sicili ve eğitimi
• Madde 13: Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler üzerindeki etkisi
• Madde 17: Anlaşma belgesinin düzenlenmesi
• Madde 18: Anlaşma belgesinin icra edilebilirliği

İlgili Yönetmelikler

• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği
• Arabuluculuk Ücret Tarifesi
• Arabulucu Sicil Yönetmeliği

Uluslararası Düzenlemeler

Türkiye, arabuluculuk alanında uluslararası standartlara da uyum sağlamaktadır:

• AB 2008/52/EC Sayılı Arabuluculuk Direktifi: Avrupa Birliği’nin arabuluculuk alanındaki temel düzenlemesi
• Singapur Sözleşmesi (UNCITRAL Uluslararası Uzlaşma Anlaşmaları Sözleşmesi): Uluslararası ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk anlaşmalarının tanınması ve uygulanması

Sık Sorulan Sorular

1. Trafik kazası davalarında arabuluculuk zorunlu mudur?

Trafik kazası davalarında arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı davanın niteliğine göre değişmektedir. Ticari araçların kazanç kaybı davaları ve ticari nitelikli tazminat davaları için arabuluculuk dava şartıdır (zorunludur). Hususi araç değer kaybı, manevi tazminat, yaralanma tazminatı gibi diğer davalar için ise arabuluculuk isteğe bağlıdır.

2. Arabuluculuğa başvurmazsam ne olur?

Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki davalarda, arabuluculuğa başvurmadan dava açarsanız, mahkeme davanızı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddeder. İsteğe bağlı arabuluculuk kapsamındaki davalarda ise doğrudan dava açabilirsiniz; arabuluculuğa başvurmamanız herhangi bir yaptırıma yol açmaz.

3. Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Arabuluculuk süreci, uyuşmazlığın karmaşıklığına ve tarafların işbirliğine bağlı olarak genellikle 1 ila 3 ay arasında tamamlanmaktadır. Basit uyuşmazlıklarda birkaç hafta, karmaşık uyuşmazlıklarda ise birkaç ay sürebilmektedir.

4. Arabuluculuk ücreti ne kadar?

2026 yılı itibarıyla arabuluculuk ücreti, uyuşmazlığın türüne ve değerine göre 2.000 TL ile 15.000 TL arasında değişmektedir. Ticari uyuşmazlıklar (kar kaybı davaları dahil) için ücret genellikle 4.500 TL ile 15.000 TL arasındadır. Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflar arasında eşit olarak paylaşılır.

5. Arabuluculukta avukat bulundurmam gerekir mi?

Arabuluculuk sürecinde avukat bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak hukuki haklarınızı tam olarak koruyabilmek ve süreci etkin yönetebilmek açısından bir avukatla birlikte hareket etmeniz önemle tavsiye edilmektedir.

6. Arabulucunun kararı bağlayıcı mıdır?

Arabulucu karar vermez. Arabulucunun görevi, tarafların kendi aralarında anlaşmalarını sağlamaktır. Taraflar arasında varılan anlaşma, tarafların iradelerini yansıtan bir sözleşme niteliğindedir. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi konulması halinde, anlaşma doğrudan icra edilebilir hale gelir.

7. Arabuluculuk sürecinde söylenenler mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

Hayır. 6325 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca, arabuluculuk sürecinde yapılan görüşmeler ve sunulan bilgiler gizlidir. Arabulucu, taraflar ve tarafların temsilcileri, arabuluculuk sürecinde edindikleri bilgileri üçüncü kişilerle paylaşamaz ve mahkemede delil olarak sunamaz. Bu kuralın istisnaları bulunmaktadır (çocukların yararının korunması, suç işlenmesinin önlenmesi vb.).

8. Sigorta şirketleri arabuluculuğa katılmak zorunda mıdır?

Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki davalarda, sigorta şirketleri de arabuluculuk sürecine katılmak zorundadır. Sigorta şirketinin arabuluculuk sürecine katılmaması, anlaşamama tutanağının düzenlenmesine yol açar ve bu tutanakla dava açılabilir. İsteğe bağlı arabuluculukta ise sigorta şirketinin katılımı tamamen isteğe bağlıdır.

9. Arabuluculuk anlaşması yapılırsa sigorta şirketi ödeme yapar mı?

Evet. Arabuluculuk sürecinde varılan anlaşma uyarınca sigorta şirketine ödeme yükümlülüğü getirilmişse, sigorta şirketi bu yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi konulması halinde, sigorta şirketi ödeme yapmazsa doğrudan icra takibi başlatılabilir.

10. Arabuluculuk sürecinde bilirkişi raporu alınabilir mi?

Evet. Arabuluculuk sürecinde, tarafların talebi veya arabulucunun önerisi üzerine bilirkişi raporu alınabilmektedir. Özellikle trafik kazası uyuşmazlıklarında, hasar tespiti, değer kaybı hesaplaması veya kar kaybı belirlemesi için bilirkişi raporu önemli delil niteliği taşımaktadır.

11. Yurt dışında meydana gelen trafik kazalarında arabuluculuk uygulanabilir mi?

Yurt dışında meydana gelen trafik kazalarında, uyuşmazlığın Türk mahkemelerinde görülmesi halinde Türk arabuluculuk mevzuatı uygulanabilmektedir. Ancak uluslararası nitelikli uyuşmazlıklarda, yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk konusunda uzman hukuki danışmanlık alınması önerilmektedir.

12. Arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur mu?

6325 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca, arabuluculuk sürecinin başlaması halinde dava açma veya icra takibi başlatma zamanaşımı süreleri, arabuluculuk sürecinin sona erdiği tarihten itibaren altı ay daha uzar. Bu düzenleme, tarafların arabuluculuk sürecini zamanaşımı endişesi taşımadan yürütmelerini sağlamaktadır.

Sonuç

Trafik kazası uyuşmazlıklarında arabuluculuk, 2026 yılında da alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri arasında önemli bir konuma sahiptir. Ticari araç kar kaybı davalarında dava şartı niteliği taşıyan arabuluculuk, diğer türdeki trafik kazası davalarında ise tarafların tercihine bırakılmıştır.

Arabuluculuğun hız, düşük maliyet, gizlilik ve ilişki koruma gibi avantajları, geleneksel yargılama süreçlerine kıyasla önemli avantajlar sunmaktadır. Bununla birlikte, sürecin doğru yönetilmesi, deneyimli bir arabulucu ve gerekirse hukuki temsil ile yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.

Trafik kazası nedeniyle tazminat talebinde bulunacak kişilerin, davalarının niteliğine göre arabuluculuk zorunluluğunu değerlendirmeleri, zamanaşımı sürelerini dikkate almaları ve süreci usulüne uygun şekilde yürütmeleri, hak kaybına uğramamaları açısından kritik öneme sahiptir.

Yasal Uyarı: Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendine özgü özellikler barındırmaktadır ve genel bilgiler, somut olaya uygulanmayabilir. Trafik kazası tazminat davaları ve arabuluculuk süreci konusunda profesyonel hukuki destek almak için bir avukata danışmanız önemle tavsiye edilir. Yazıda belirtilen ücretler ve yasal düzenlemeler, yayın tarihi itibarıyla güncel olup, sonraki dönemde değişiklik gösterebilir.