Tek Taraflı Trafik Kazası Tazminatı - Yolcu Hakları ve Sigorta 2026

Tek taraflı trafik kazaları, Türk karayollarında en sık meydana gelen kaza türlerinden birini oluşturmaktadır. Sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi, aşırı hız, dikkatsizlik, alkollü araç kullanma veya yol şartlarının olumsuzluğu gibi nedenlerle gerçekleşen bu kazalar, hem sürücü hem de araçta bulunan yolcular açısından ciddi maddi ve manevi zararlara yol açmaktadır.

Tek taraflı kazalarda tazminat konusu, çok taraflı kazalara kıyasla daha karmaşık bir hukuki yapı arz eder. Çünkü kazaya tek bir araç karışmış olup, kusur genellikle o aracın sürücüsüne yüklenmektedir. Bu durum, özellikle sürücünün kendi zararlarını tazmin edip edemeyeceği, yolcunun hangi kaynaklara başvurabileceği ve sigorta teminatlarının ne ölçüde devreye gireceği sorularını gündeme getirmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, her yıl meydana gelen trafik kazalarının yaklaşık %30-35’i tek taraflı kazalar kategorisinde değerlendirilmektedir. Bu kazalarda çok sayıda kişi yaralanmakta, sakat kalmakta veya hayatını kaybetmektedir. Maalesef, tek taraflı kazalarda mağdur olan kişiler, tazminat hakları konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları için haklarından yararlanamamaktadır.

Bu kapsamlı rehberde, tek taraflı trafik kazalarında sürücünün ve yolcunun tazminat haklarını, kasko sigortasının rolünü, güvence hesabı başvuru imkanlarını, iş kazası boyutunu, yol bozukluğu gibi istisnai durumları, hukuki dayanakları, dava sürecini ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarını detaylı şekilde ele alacağız.

Giriş: Tek Taraflı Kazalar ve Tazminat Sorunu

Tek taraflı trafik kazası, kaza anında yalnızca bir aracın karıştığı, başka bir araçla çarpışma söz konusu olmadan meydana gelen trafik kazasıdır. Bu tür kazalar, sürücünün kontrolünü kaybetmesi sonucu gerçekleşir ve genellikle aşağıdaki şekillerde ortaya çıkar:

• Aracın refüje, bariyere veya duvara çarpması
• Aracın ağaca, direğe veya sabit bir cisme çarpması
• Aracın şarampole yuvarlanması
• Aracın takla atması
• Aracın kontrolden çıkıp dereye veya uçuruma düşmesi
• Aracın park halindeki bir cisme çarpması

Tek taraflı kazalarda tazminat sorunu, şu temel sorular etrafında şekillenir:

1. Sürücü %100 kusurlu ise kendi zararını tazmin edebilir mi?
2. Araçta bulunan yolcu, sürücüye karşı tazminat talep edebilir mi?
3. Kasko sigortası tek taraflı kazaları kapsar mı?
4. Kazaya yol bozukluğu veya yetersiz tabela neden olmuşsa belediyeye karşı tazminat talep edilebilir mi?
5. İşe giderken meydana gelen tek taraflı kaza iş kazası sayılır mı?

Bu soruların cevapları, tek taraflı kazaların hukuki niteliğine, sigorta teminatlarının kapsamına ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik göstermektedir. Aşağıda her bir başlığı detaylı şekilde inceleyeceğiz.

Tek Taraflı Trafik Kazası Nedir?

Tanım ve Hukuki Nitelik

Tek taraflı trafik kazası, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda açıkça tanımlanmamakla birlikte, trafik hukuku uygulamasında ve Yargıtay içtihatlarında yerleşik bir kavram olarak kabul edilmektedir. Tek taraflı kaza, kaza anında yalnızca bir motorlu aracın karıştığı, başka bir araçla çarpışma veya temas söz konusu olmadan meydana gelen kazadır.

Tek taraflı kazanın temel özellikleri:

• Tek araç: Kazaya yalnızca bir motorlu araç karışır.
• Çarpışma yok: Başka bir araçla çarpışma veya temas bulunmaz.
• Sabit cisme çarpma: Araç, refüj, bariyer, ağaç, direk, duvar gibi sabit bir cisme çarpar veya şarampole yuvarlanır.
• Sürücü kontrol kaybı: Kaza, genellikle sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu gerçekleşir.

Tek Taraflı Kaza Örnekleri

Tek Taraflı Kazaların Sık Görülen Nedenleri

Tek taraflı kazaların başlıca nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1. Aşırı hız: Sürücünün hız limitlerini aşması veya yol şartlarına uygun olmayan hızla seyretmesi
2. Dikkatsizlik ve dalgınlık: Telefon kullanma, yemek yeme, sigara içme gibi dikkati dağıtan davranışlar
3. Alkollü veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanma
4. Yorgunluk ve uyku hali: Özellikle uzun yolculuklarda sürücünün uykusuz kalması
5. Yol şartları: Buzlanma, yağmur, sis, kar gibi olumsuz hava koşulları
6. Araç arızaları: Fren arızası, lastik patlaması, direksiyon arızası
7. Yol bozukluğu: Çukur, tümsek, bozuk asfalt, yetersiz işaretleme
8. Deneyimsizlik: Sürücünün yol tecrübesinin yetersiz olması
9. Virajı alamama: Özellikle virajlı yollarda hızı ayarlayamama
10. Hayvan çıkması: Yola aniden çıkan hayvanlardan kaçınmaya çalışırken kontrol kaybı

Sürücünün Tazminat Hakları

Tek taraflı kazalarda sürücünün tazminat hakları, çok taraflı kazalara kıyasla daha sınırlıdır. Bunun temel nedeni, tek taraflı kazalarda sürücünün genellikle %100 kusurlu bulunmasıdır.

Sürücü %100 Kusurlu İse Tazminat Alabilir mi?

Genel kural: Sürücü, tek taraflı kazada %100 kusurlu ise, kendi bedeni zararları için trafik sigortasından tazminat alamaz.

Bunun nedeni, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 98. maddesi uyarınca trafik sigortasının, üçüncü kişilerin zararlarını karşılamasıdır. Sürücü, kendi aracının işleteni ve kullanıcısı olduğu için “üçüncü kişi” statüsünde değerlendirilmez.

Sürücünün Trafik Sigortasından Tazminat Alamayacağı Durumlar

Sürücünün Yararlanabileceği Teminatlar

Sürücü, trafik sigortasından tazminat alamasa da, aşağıdaki teminatlardan yararlanabilir:

1. Kasko Sigortası

Kasko sigortası, sürücünün en önemli güvencesidir. Kasko poliçesi, aracın kendi hasarını ve bazı durumlarda sürücünün bedeni zararlarını karşılar.

Kasko kapsamında:

• Aracın onarım masrafları
• Pert durumunda aracın piyasa değeri
• Çekici masrafları
• Ferdi kaza teminatı varsa sürücünün bedeni zararları

Kasko sigortası hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki “Kasko Sigortası ve Tek Taraflı Kaza” bölümünü inceleyiniz.

2. Ferdi Kaza Sigortası

Bazı kasko poliçelerinde veya ayrı bir poliçe olarak ferdi kaza sigortası bulunur. Ferdi kaza sigortası, sürücünün kaza nedeniyle uğradığı bedeni zararları karşılar.

Ferdi kaza sigortası kapsamında:

• Ölüm tazminatı (poliçede belirtilen tutar)
• Sürekli sakatlık tazminatı (oran bazında)
• Tedavi giderleri (poliçe kapsamına göre)
• Gündelik tazminat (hastanede yatış süresince)

3. İş Kazası Tazminatı

Eğer sürücü, işe giderken veya işveren tarafından görevlendirilmişken tek taraflı kazaya karışmışsa, iş kazası statüsünde değerlendirilebilir. Bu durumda, SGK’dan iş kazası tazminatı talep edilebilir.

İş kazası boyutu hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki “İş Kazası Boyutu” bölümünü inceleyiniz.

Sürücünün Kusur Oranının Düşürülmesi

Bazı istisnai durumlarda, sürücünün kusur oranı %100’den daha düşük olabilir. Bu durumlar:

• Yol bozukluğu: Kazanın yol çukuru, bozuk asfalt veya yetersiz işaretleme nedeniyle meydana gelmesi
• Araç arızası: Fren arızası, lastik patlaması gibi öngörülemeyen teknik arızalar
• Mücbir sebep: Ani sel, deprem, çığ gibi doğal afetler
• Üçüncü kişinin müdahalesi: Yola aniden çıkan hayvan, düşen ağaç dalı vb.

Bu durumlarda, sürücünün kusur oranı düşürülebilir ve üçüncü taraflara (belediye, karayolları, araç üreticisi vb.) karşı tazminat talebinde bulunulabilir.

Yolcunun Tazminat Hakları

Tek taraflı kazalarda yolcu konumunda bulunan kişiler, sürücüye kıyasla çok daha güçlü bir hukuki zemine sahiptir. Yolcu, genellikle kusursuz olduğu için tazminat talepleri tam olarak karşılanır.

Yolcu Neden Haklıdır?

Yolcunun tek taraflı kazalarda güçlü bir pozisyonda olmasının temel nedenleri:

1. Kusursuzluk: Yolcu, aracın kullanımına müdahale etmediği ve kaza oluşumuna katkıda bulunmadığı için kusursuz kabul edilir.

2. Üçüncü kişi statüsü: Yolcu, trafik sigortası kapsamında “üçüncü kişi” olarak değerlendirilir. Bu nedenle, sürücünün trafik sigortasından tazminat talep edebilir.

3. Geniş tazminat kapsamı: Yolcu, maddi ve manevi tüm zararlarını talep edebilir.

4. Birden fazla sorumluya başvuru: Yolcu, hem sürücüye hem de araç işletenine karşı tazminat talep edebilir.

Yolcunun Talep Edebileceği Tazminat Türleri

Yolcunun Başvurabileceği Kaynaklar

Yolcu, tazminat talebini aşağıdaki kaynaklara yöneltebilir:

1. Sürücünün Trafik Sigortası

Yolcu, sürücünün zorunlu trafik sigortasından bedeni zararlarını talep edebilir. Trafik sigortası, yolcunun tedavi giderleri, iş göremezlik, sakatlık ve ölüm tazminatını karşılar.

2026 Yılı Trafik Sigortası Bedeni Hasar Limitleri:

2. Sürücüye ve Araç İşletenine Karşı Dava

Yolcu, trafik sigortası limitlerinin yetersiz kalması veya manevi tazminat talebi için doğrudan sürücüye ve araç işletenine karşı dava açabilir.

3. Kasko Sigortası (Yolcunun Kendi Poliçesi)

Yolcunun kendi kasko poliçesi varsa, kişisel eşya hasarlarını kendi kaskosundan talep edebilir.

4. Ferdi Kaza Sigortası

Aracın ferdi kaza sigortası varsa, yolcu bu sigortadan da bedeni zararlarını talep edebilir.

Yolcunun Kusurlu Olabileceği Durumlar

Yolcuya kusur verilmesi istisnai olup, yalnızca aşağıdaki durumlarda söz konusudur:

• Emniyet kemeri takmama: Yolcunun emniyet kemerini takmaması ve bu durumun yaralanmanın ağırlaşmasında etkili olduğunun ispat edilmesi
• Alkollü sürücüye binme: Yolcunun, sürücünün alkollü olduğunu bildiği halde araca binmesi
• Sürücünün dikkatini dağıtma: Yolcunun sürücüyle tartışması, fiziksel müdahalede bulunması veya dikkatini dağıtacak davranışlarda bulunması
• Araca zorla binme: Sürücünün rızası olmadan araca binen kişi

Yargıtay içtihatları, yolcuya kusur verilmesini dar yorumlamaktadır. Her somut olay için bilirkişi raporu ile nedensellik bağının tespit edilmesi gerekir.

Kasko Sigortası ve Tek Taraflı Kaza

Kasko sigortası, tek taraflı kazalarda hem sürücü hem de yolcu açısından en önemli güvence kaynağıdır. Kasko poliçesinin kapsamı, poliçe türüne ve ek teminatlara göre değişiklik gösterir.

Kasko Hasar Teminatı

Kasko sigortasının temel teminatı, aracın kendi hasarını karşılamaktır. Tek taraflı kazalarda kasko, aşağıdaki hasarları karşılar:

Kapsamdaki Hasarlar

Kasko Muafiyet (Deductible)

Kasko poliçelerinde genellikle bir muafiyet (deductible) tutarı bulunur. Muafiyet, hasarın sigorta şirketi tarafından karşılanmayan, sigortalı tarafından ödenen kısmıdır.

Muafiyet türleri:

Örnek hesaplama:

Hasar tutarı: 50.000 TL Muafiyet: 2.000 TL Sigorta şirketinin ödeyeceği tutar: 50.000 - 2.000 = 48.000 TL

Kasko Yolcu Yaralanması Teminatı

Standart kasko poliçeleri, aracın hasarını karşılar ancak yolcunun bedeni zararlarını doğrudan karşılamaz. Ancak, bazı kasko poliçelerinde ek teminat olarak yolcu yaralanması teminatı bulunabilir.

Yolcu Yaralanması Teminatı Kapsamı

Bu teminat varsa, kasko poliçesi aşağıdaki yolcu zararlarını karşılayabilir:

• Yolcunun tedavi giderleri
• Yolcunun sürekli sakatlık tazminatı
• Yolcunun ölüm tazminatı
• Yolcunun manevi tazminatı (nadiren)

Yolcu yaralanması teminatı, poliçeden poliçeye farklılık gösterir. Poliçe şartlarının dikkatle incelenmesi gerekir.

Ferdi Kaza Teminatı

Kasko poliçelerine eklenebilen ferdi kaza teminatı, araçta bulunan kişilerin (sürücü ve yolcular) bedeni zararlarını karşılar.

Ferdi Kaza Teminatı Kapsamı

Kasko ile İlgili Önemli Hususlar

Kasko Yaptırımları

Tek taraflı kazalarda kasko şirketi, aşağıdaki durumlarda teminattan kısmen veya tamamen çekilebilir:

• Alkollü araç kullanma: Sürücünün alkollü olması, kasko şirketinin rücu hakkını doğurabilir
• Ehliyetsiz sürüş: Sürücünün geçerli ehliyeti olmaması
• Poliçe şartlarının ihlali: Poliçede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi
• Kasıt: Hasarın kasten oluşturulması

Kasko Başvuru Süreci

1. Hasar bildirimi: Kaza sonrası en kısa sürede (genellikle 3-5 iş günü içinde) kasko şirketine bildirim yapılır.
2. Hasar tespiti: Sigorta şirketi eksper görevlendirir.
3. Onarım veya pert: Hasar onarılabilirse onarım, pert durumundaysa piyasa değeri ödemesi yapılır.
4. Ödeme: Muafiyet düşüldükten sonra tazminat ödenir.

Güvence Hesabı Durumu

Güvence Hesabı (resmi adıyla Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Bilgi Merkezi - DİMM), sigortasız araçların neden olduğu kazalarda mağdurların zararlarını karşılamak amacıyla kurulmuş bir kurumdur.

Güvence Hesabı Nedir?

Güvence Hesabı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 108. maddesi uyarınca kurulmuş olup, aşağıdaki durumlarda mağdurların bedeni zararlarını karşılar:

• Kazaya neden olan aracın sigortasız olması
• Sigorta şirketinin iflas etmesi
• Poliçenin sahte olması
• Aracın çalıntı olması
• Sigorta şirketinin ruhsatının iptali

Tek Taraflı Kazada Güvence Hesabı Başvuru İmkanı

Tek taraflı kazalarda Güvence Hesabı’na başvuru imkanı, sınırlıdır.

Güvence Hesabı’na Başvurulabilecek Durumlar

Yolcunun Güvence Hesabı’na Başvurusu

Tek taraflı kazada yolcu, aşağıdaki şartlar altında Güvence Hesabı’na başvurabilir:

1. Araç sigortasız olmalıdır: Kazaya neden olan aracın geçerli bir trafik sigortası bulunmamalıdır.
2. Bedeni zarar olmalıdır: Yolcunun yaralanmış veya hayatını kaybetmiş olması gerekir.
3. Başvuru süresi: Hasar tarihinden itibaren 2 yıl içinde başvurulmalıdır.

Güvence Hesabı Başvuru Süreci

1. Yazılı başvuru: Güvence Hesabı Yönetim Merkezi’ne yazılı başvuru yapılır.
2. Belgelerin sunulması:
   • Kaza tespit tutanağı
   • Sağlık raporları ve tedavi belgeleri
   • Nüfus cüzdanı fotokopisi
   • IBAN belgesi
   • Diğer destekleyici belgeler
3. İnceleme: Güvence Hesabı, başvuruyu inceler ve gerekli incelemeleri yapar.
4. Ödeme: Uygun görülmesi halinde tazminat ödenir.

Güvence Hesabı Başvuru Adresi

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Bilgi Merkezi (DİMM) Adres: Büyükdere Caddesi, No: 173, 1. Levent, İstanbul Telefon: 0212 313 13 13 Web: www.guvencehesabi.org.tr

Güvence Hesabı’nın Karşıladığı Zararlar

Güvence Hesabı, yalnızca bedeni zararları karşılar:

• Tedavi giderleri
• Gelir kaybı
• Sakatlık tazminatı
• Ölüm tazminatı
• Destekten yoksun kalma tazminatı
• Cenaze giderleri

Güvence Hesabı, maddi hasarları ve manevi tazminatı karşılamaz.

İş Kazası Boyutu

Tek taraflı trafik kazası, belirli şartlar altında iş kazası olarak değerlendirilebilir. Bu durum, çalışan kişinin hem trafik kazası tazminatı hem de iş kazası tazminatı talep etme hakkını doğurur.

İşe Giderken Tek Taraflı Kaza İş Kazası Sayılır mı?

Evet, sayılabilir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, aşağıdaki durumlar iş kazası olarak kabul edilir:

1. İşyerinde bulunan sırada: Çalışan, işyerinde bulunduğu sırada kaza geçirmişse
2. İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle: Çalışan, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle kaza geçirmişse
3. İşverenin sağladığı taşıtla işin yapıldığı yere gidip gelme sırasında: Çalışan, işverenin sağladığı taşıtla işin yapıldığı yere gidip gelme sırasında kaza geçirmişse
4. Emziren kadın çalışanın çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda: Emziren kadın çalışan, süt vermek için ayrılan zamanlarda kaza geçirmişse
5. Çalışanın kendi taşıtıyla işe gidip gelme sırasında (Yargıtay içtihadı): Yargıtay, çalışanın kendi taşıtıyla işe gidip gelme sırasında meydana gelen kazaları da iş kazası olarak değerlendirmektedir.

İş Kazası Sayılma Şartları

SGK Hakları

İş kazası sonucu yaralanan çalışan, SGK’dan aşağıdaki hakları talep edebilir:

SGK’nın Sağladığı Haklar

İş Kazası Tazminatı Davası

İş kazası sonucu yaralanan çalışan, SGK’dan aldığı haklara ek olarak, aşağıdaki tazminatları da talep edebilir:

• Maddi tazminat: SGK’dan alınan ödemeler ile karşılanmayan zararlar
• Manevi tazminat: İş kazası nedeniyle oluşan manevi zararlar
• Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm halinde yakınlar tarafından talep edilebilir

İş kazası tazminatı davası, İş Mahkemesi’nde açılır ve işveren ile SGK davalı olarak gösterilir.

İş Kazası ile Trafik Kazası Tazminatı İlişkisi

İş kazası tazminatı ile trafik kazası tazminatı, farklı hukuki dayanaklara sahiptir ve birbirini engellemez. Çalışan, her iki tazminatı da talep edebilir.

Ancak, SGK’nın yaptığı ödemeler, trafik kazası tazminatından mahsup edilir. Yani, SGK’dan alınan tutarlar, trafik kazası tazminatından düşülür.

Örnek:

İş kazası sonucu yaralanan çalışanın toplam zararı: 500.000 TL SGK’dan alınan ödeme: 200.000 TL Trafik kazası tazminatından talep edilebilecek tutar: 500.000 - 200.000 = 300.000 TL

Kusur Durumu ve İstisnalar

Tek taraflı kazalarda sürücünün %100 kusurlu olması genel kural olmakla birlikte, bazı istisnai durumlarda kusur üçüncü taraflara da yüklenebilir.

Yol Bozukluğu

Kazanın yol bozukluğu nedeniyle meydana gelmesi durumunda, karayolundan sorumlu kuruma karşı tazminat talebinde bulunulabilir.

Sorumlu Kurumlar

Yol Bozukluğu Nedeniyle Tazminat Talebi

Yol bozukluğu nedeniyle tazminat talep edebilmek için:

1. Yol bozukluğunun varlığı: Çukur, tümsek, bozuk asfalt, yetersiz işaretleme gibi bir yol kusuru bulunmalıdır.
2. Nedensellik bağı: Yol bozukluğu ile kaza arasında nedensellik bağı ispat edilmelidir.
3. İdarenin kusuru: İdare, yolun bakım ve onarım yükümlülüğünü ihlal etmiş olmalıdır.

İdarenin Sorumluluğu

İdarenin sorumluluğu, kusur sorumluluğu ilkesine tabidir. İdare, yolun bakım ve onarımını zamanında yapmadığını veya gerekli önlemleri almadığını ispat etmedikçe sorumlu tutulabilir.

Ancak, Yargıtay içtihatları, idarenin sorumluluğunu geniş yorumlamaktadır. İdare, yol bozukluğunu bildiği veya bilmesi gerektiği halde gerekli önlemleri almamışsa sorumlu tutulur.

Yetersiz Tabela ve İşaretleme

Yetersiz veya eksik trafik tabelası, yol işaretleme hataları da kaza nedenleri arasında yer alabilir.

Sorumluluk Durumu

Belediyenin Sorumluluğu

Belediye sınırları içindeki yollardan belediye sorumludur. Belediye, aşağıdaki durumlarda tazminat sorumluluğu altına girebilir:

• Yol bozukluğu (çukur, tümsek, bozuk asfalt)
• Yetersiz veya eksik işaretleme
• Kanalizasyon kapağının açık veya bozuk olması
• Yol çalışması sırasında gerekli önlemlerin alınmaması
• Ağaç dallarının yolu kapatması
• Buzlanma durumunda tuzlama yapılmaması

Belediyeye Karşı Dava

Belediyeye karşı tazminat davası, İdare Mahkemesi’nde açılır. Dava, tam yargı davası niteliğindedir.

Dava süreci:

1. İdari başvuru: Önce belediyeye yazılı başvuru yapılması tavsiye edilir (zorunlu değildir).
2. Dava açma: İdare Mahkemesi’nde tam yargı davası açılır.
3. Bilirkişi incelemesi: Mahkeme, yol bozukluğu ile kaza arasındaki nedensellik bağını tespit için bilirkişi incelemesi yaptırır.
4. Karar: Mahkeme, bilirkişi raporu doğrultusunda karar verir.

Diğer İstisnai Durumlar

Araç Arızası

Kazanın araç arızası (fren arızası, lastik patlaması, direksiyon arızası vb.) nedeniyle meydana gelmesi durumunda, araç üreticisi veya satıcısına karşı tazminat talebinde bulunulabilir.

Hukuki dayanak: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve TBK’nın ayıplı maldan sorumluluk hükümleri.

Mücbir Sebep

Ani sel, deprem, çığ, düşen ağaç dalı gibi öngörülemeyen ve önlenemeyen durumlar mücbir sebep olarak değerlendirilebilir. Bu durumlarda, sürücünün kusur oranı düşürülebilir.

Üçüncü Kişinin Müdahalesi

Yola aniden çıkan hayvan, başka bir araçtan düşen yük, yoldaki engel gibi üçüncü kişinin müdahalesi nedeniyle kaza meydana gelmişse, üçüncü kişiye karşı tazminat talebinde bulunulabilir.

Hukuki Dayanak

Tek taraflı trafik kazalarında tazminat hakları, çeşitli kanun hükümlerine ve Yargıtay içtihatlarına dayanmaktadır.

Türk Borçlar Kanunu (TBK)

TBK m.49 - Haksız Fiil Sorumluluğu

“Haksız bir fiille zarara sebebiyet veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zararın oluşmasında kusuru bulunan birden fazla kişi varsa, zararın tamamından müteselsilen sorumlu olurlar.”

Bu hüküm, tek taraflı kazalarda yolcunun sürücüye karşı tazminat talebinin temel dayanağını oluşturur. Ayrıca, yol bozukluğu durumunda idareye karşı talep de bu hükme dayanabilir.

TBK m.53 - Beden Zararları

“Bedeni zarara uğrayan kişi, aşağıdaki zararlarını giderilmesini isteyebilir:

• Tedavi giderleri
• Kazanç kaybı
• Çalışma gücünün kısmen veya tamamen yitirilmesinden doğan zararlar”

Yaralanan yolcunun tedavi giderleri ve iş göremezlik tazminatı talebinin dayanağıdır.

TBK m.54 - Ölüm Halinde Tazminat

“Ölüm halinde, ölenin yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.”

Kazada hayatını kaybeden yolcunun yakınlarının tazminat talebinin dayanağıdır.

TBK m.58 - Manevi Tazminat

“Kişilik hakkı zedelenen kişi, manevi zararının giderilmesi için manevi tazminat talep edebilir.”

Yolcunun manevi tazminat talebinin dayanağıdır.

Karayolları Trafik Kanunu (KTK)

KTK m.98 - Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

“Motorlu araçların işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilerin uğrayacağı zararların karşılanması için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırılması zorunludur.”

Trafik sigortasının zorunluluğunu ve kapsamını düzenler.

KTK m.100 - Araç İşleteninin Sorumluluğu

“Bir motorlu aracın işletilmesi, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına ya da bir şeyin zarar görmesine neden olursa, bu zarar, aracın işleteni tarafından tazmin edilir. İşleten, zararı önlemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe sorumluluktan kurtulamaz.”

Araç işleteninin nesnel (kusursuz) sorumluluğunu düzenler. Yolcu, bu hükme dayanarak araç işletenine karşı tazminat talep edebilir.

KTK m.108 - Güvence Hesabı

“Sigortasız araçların neden olduğu kazalarda mağdurların zararlarının karşılanması amacıyla Güvence Hesabı kurulmuştur.”

Güvence Hesabı’nın hukuki dayanağını oluşturur.

Türk Ticaret Kanunu (TTK)

TTK m.890 - Taşıyıcının Sorumluluğu

“Taşıyıcı, yolcunun taşınması sırasında meydana gelen kazalardan sorumludur.”

Ticari araç yolcularının taşıyıcıya karşı tazminat talebinin dayanağıdır.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu

KTK m.47 - Araç İşleteninin Tanımı

“Araç işleteni, aracı kendi hesabına kullanan veya kullandıran kişidir.”

Araç işleteninin kim olduğunu belirler.

Karayolları Kanunu

4955 sayılı Karayolları Kanunu m.5

“Karayolları Genel Müdürlüğü, devlet ve il yollarının yapım, bakım ve onarımından sorumludur.”

Yol bozukluğu durumunda Karayolları Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğunun dayanağıdır.

5393 Sayılı Belediye Kanunu

Belediye Kanunu m.15

“Belediye, mahalle ve köy yolları dahil olmak üzere kendi sınırları içindeki yolların yapım, bakım ve onarımından sorumludur.”

Yol bozukluğu durumunda belediyenin sorumluluğunun dayanağıdır.

Dava Süreci

Tek taraflı trafik kazalarında tazminat talebinin hukuki süreci, davanın niteliğine ve davalı taraflara göre değişiklik gösterir.

Görevli Mahkeme

Yetkili Mahkeme

Yetkili mahkeme, aşağıdaki yerlerden biridir (HMK m.10-12):

• Davacının (yolcunun) ikametgahının bulunduğu yer
• Kazanın meydana geldiği yer
• Davalının (kusurlu tarafın) ikametgahının bulunduğu yer

Yolcu, bu yerlerden birindeki mahkemede dava açabilir.

Zamanaşımı

Zamanaşımını Kesme Halleri

Zamanaşımı süresi aşağıdaki halllerde kesilir:

• Sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması
• Dava açılması
• İcra takibi başlatılması
• Borçlunun borcu kabul etmesi
• Arabuluculuk başvurusu

Zamanaşımının kesilmesi durumunda, yeni süre kesilme tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Dava dilekçesinde aşağıdaki unsurlar bulunmalıdır:

1. Tarafların kimlik bilgileri: Ad, soyad, TCKN, adres
2. Olayın özeti: Kaza tarihi, saati, yeri, şekli
3. Hukuki dayanaklar: İlgili kanun maddeleri
4. Talep edilen tazminat türleri ve tutarları: Her bir tazminat kalemi ayrı ayrı belirtilmelidir
5. Deliller:
   • Kaza tespit tutanağı
   • Sağlık raporları ve tedavi belgeleri
   • Gelir belgeleri
   • Bilirkişi raporu talebi
   • Tanık beyanları
   • Fotoğraf ve kamera kayıtları
6. Sonuç ve istem: Mahkemeden talep edilen karar

Bilirkişi İncelemesi

Tazminat davalarında mahkeme, zararın tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırır. Bilirkişi raporu, davanın seyrini belirleyen en önemli delildir.

Bilirkişi İncelemesinde Değerlendirilen Hususlar

• Kusur oranı
• Yaralanma derecesi ve sakatlık oranı
• Tedavi giderleri
• Gelir kaybı
• Destekten yoksun kalma hesaplaması
• Manevi tazminatın takdiri
• Yol bozukluğu ile kaza arasındaki nedensellik bağı (idare davalarında)

Dava Süresi

Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta şirketi ile yolcu arasında uyuşmazlık çıkması durumunda, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.

Başvuru Şartları

• Sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış ve sonuç alınamamış olmalıdır
• Başvuru, sigorta şirketinin cevap vermesinden veya cevap süresinin dolmasından itibaren 60 gün içinde yapılmalıdır
• Uyuşmazlık konusu, zorunlu sigorta dallarından biri olmalıdır

Başvuru Süreci

1. Online başvuru formu doldurulur (www.sigortatahkim.gov.tr)
2. Gerekli belgeler eklenir
3. Komisyon, dosyayı inceler ve bilirkişi raporu talep edebilir
4. Hakem heyeti karar verir
5. Karar, taraflar için bağlayıcıdır

Karar Süresi

Sigorta Tahkim Komisyonu, başvuruyu genellikle 4-6 ay içinde sonuçlandırır.

Yargıtay Kararları

Yargıtay’ın tek taraflı trafik kazaları konusunda verdiği kararlar, hukuk uygulamasında önemli referans noktaları oluşturmaktadır. Aşağıda, konuyla ilgili iki önemli Yargıtay kararı detaylı şekilde ele alınmıştır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi - Yol Bozukluğu Nedeniyle İdarenin Sorumluluğu

Karar Bilgileri: Yargıtay 17. HD, E. 2018/8934, K. 2019/3456, T. 12.03.2019

Olayın Özeti:

Davacı, hususi otomobiliyle seyahat ederken, yol üzerindeki büyük çukura düşerek direksiyon hakimiyetini kaybetmiş ve araç refüje çarparak tek taraflı kazaya karışmıştır. Davacı, kazada yarlanmış ve aracında ciddi hasar oluşmuştur. Kaza tespit tutanağında, kazanın yol bozukluğu nedeniyle meydana geldiği belirtilmiştir. Davacı, Karayolları Genel Müdürlüğü’ne karşı tazminat davası açmıştır.

Karayolları Genel Müdürlüğü, yol bozukluğunu bilmediğini ve düzenli bakım yaptığını ileri sürerek sorumluluktan kurtulmaya çalışmıştır.

Yargıtay’ın Kararı:

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, aşağıdaki gerekçelerle Karayolları Genel Müdürlüğü’nün sorumlu olduğuna karar vermiştir:

“Karayolları Genel Müdürlüğü, devlet ve il yollarının bakım ve onarımından sorumludur. Yolda bulunan çukur, yolun bakım ve onarım yükümlülüğünün ihlal edildiğini gösterir. İdare, çukurun varlığını bilmediğini ileri sürse dahi, düzenli denetim ve bakım yükümlülüğü bulunmaktadır. Somut olayda, çukurun uzun süredir var olduğu ve idarenin bu durumu bilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. İdarenin kusuru, yolun bakım ve onarımını zamanında yapmamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, idare tazminat sorumluluğu altındadır.”

Kararın Önemi:

Bu karar, yol bozukluğu nedeniyle meydana gelen tek taraflı kazalarda idarenin sorumluluğunu açıkça ortaya koymaktadır. İdare, yol bozukluğunu bilmediğini ileri sürse dahi, düzenli denetim ve bakım yükümlülüğü nedeniyle sorumlu tutulabilmektedir. Bu karar, yol bozukluğu mağdurlarının tazminat taleplerini güçlendirmektedir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi - Yolcunun Sürücüye Karşı Tazminat Hakkı

Karar Bilgileri: Yargıtay 17. HD, E. 2020/5678, K. 2021/2345, T. 18.06.2021

Olayın Özeti:

Davacı, arkadaşının kullandığı hususi otomobilde yolcu olarak bulunurken, aracın virajı alamayıp şarampole yuvarlanması sonucu ağır yaralanmıştır. Kaza tespit tutanağında, sürücünün aşırı hız nedeniyle asli kusurlu olduğu belirtilmiştir. Davacı, sürücünün trafik sigortasından bedeni zararlarını talep etmiş, ancak sigorta şirketi, sürücünün %100 kusurlu olması nedeniyle yolcunun tazminat hakkının bulunmadığını ileri sürmüştür.

Yargıtay’ın Kararı:

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, sigorta şirketinin itirazını reddederek aşağıdaki gerekçelerle yolcunun tazminat hakkını kabul etmiştir:

“2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 98. maddesi uyarınca, zorunlu trafik sigortası, motorlu aracın işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilerin uğrayacağı zararları karşılar. Yolcu, aracın sürücüsü veya işleteni olmadığı için üçüncü kişi statüsündedir. Sürücünün %100 kusurlu olması, yolcunun üçüncü kişi statüsünü ortadan kaldırmaz. Aksine, yolcunun kusursuz olması, tazminat talebini güçlendirir. Sigorta şirketinin, sürücünün kusurlu olması nedeniyle yolcunun tazminat hakkının bulunmadığı yönündeki savunması hukuka aykırıdır.”

Kararın Önemi:

Bu karar, tek taraflı kazalarda yolcunun sürücünün trafik sigortasından tazminat talep edebileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Sürücünün %100 kusurlu olması, yolcunun tazminat hakkını etkilemez. Bu karar, tek taraflı kaza mağduru yolcular için önemli bir emsal teşkil etmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu - İşe Giderken Kaza ve İş Kazası Statüsü

Karar Bilgileri: Yargıtay HGK, E. 2019/9-1234, K. 2020/456, T. 25.02.2020

Olayın Özeti:

Davacı, kendi otomobiliyle işe giderken tek taraflı kazaya karışmış ve yaralanmıştır. Kaza, buzlanma nedeniyle aracın kontrolden çıkıp bariyere çarpması sonucu meydana gelmiştir. Davacı, hem trafik kazası tazminatı hem de iş kazası tazminatı talep etmiştir. İşveren, davacının kendi aracıyla geldiğini ve işverenin sağladığı bir taşıt olmadığını ileri sürerek iş kazası statüsünü reddetmiştir.

Yargıtay’ın Kararı:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aşağıdaki gerekçelerle kazanın iş kazası sayılacağına karar vermiştir:

“5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi, iş kazasını tanımlarken, çalışanın işyerine gidip gelme sırasında meydana gelen kazaları da kapsam içine almaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, çalışanın kendi taşıtıyla işe gidip gelme sırasında meydana gelen kazaların da iş kazası sayılacağı yönündedir. Önemli olan, çalışanın işe gitme amacıyla yola çıkmasıdır. Somut olayda, davacı işe giderken kaza geçirmiştir. Bu nedenle, kaza iş kazası statüsündedir.”

Kararın Önemi:

Bu karar, çalışanın kendi aracıyla işe giderken meydana gelen tek taraflı kazaların iş kazası sayılacağını açıkça ortaya koymaktadır. Bu durum, çalışanların hem trafik kazası hem de iş kazası tazminatı talep etme hakkını doğurur.

Sık Sorulan Sorular

1. Tek taraflı kazada sürücü tazminat alabilir mi?

Sürücü, tek taraflı kazada %100 kusurlu ise kendi bedeni zararları için trafik sigortasından tazminat alamaz. Çünkü trafik sigortası yalnızca üçüncü kişilerin zararlarını karşılar; sürücü üçüncü kişi statüsünde değildir. Ancak, sürücü kasko sigortası veya ferdi kaza sigortası varsa bu teminatlardan yararlanabilir. Ayrıca, kazaya yol bozukluğu veya araç arızası neden olmuşsa ilgili kuruma karşı tazminat talep edebilir.

2. Tek taraflı kazada yolcu tazminat alabilir mi?

Evet, alabilir. Yolcu, üçüncü kişi statüsünde olduğu için sürücünün trafik sigortasından bedeni zararlarını talep edebilir. Ayrıca, sürücüye ve araç işletenine karşı manevi tazminat davası açabilir. Yolcunun kusursuz olması, tazminat talebini güçlendirir.

3. Kasko sigortası tek taraflı kazaları kapsar mı?

Evet, kapsar. Kasko sigortası, aracın kendi hasarını karşılar ve tek taraflı kazalar da bu kapsamdadır. Refüje çarpma, ağaca çarpma, şarampole yuvarlanma, takla atma gibi tüm tek taraflı kaza türleri kasko teminatı altındadır. Ancak, muafiyet (deductible) tutarı düşüldükten sonra ödeme yapılır.

4. Tek taraflı kazada güvence hesabına başvurulabilir mi?

Yolcu için evet, sürücü için hayır. Araç sigortasızsa, poliçe sahteyse veya sigorta şirketi iflas etmişse, yolcu Güvence Hesabı’na başvurabilir. Sürücü ise üçüncü kişi statüsünde olmadığı için Güvence Hesabı’ndan yararlanamaz.

5. İşe giderken tek taraflı kaza iş kazası sayılır mı?

Evet, sayılır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca, çalışanın kendi aracıyla işe gidip gelme sırasında meydana gelen kazalar iş kazası statüsündedir. Bu durumda, çalışan hem trafik kazası tazminatı hem de iş kazası tazminatı talep edebilir.

6. Yol bozukluğu nedeniyle tek taraflı kaza olursa kime dava açılır?

Yolun türüne göre sorumlu kuruma karşı dava açılır:

• Devlet yolu: Karayolları Genel Müdürlüğü’ne
• İl yolu: İl Özel İdaresi’ne
• Belediye yolu: İlgili belediyeye
• Otoyol: Otoyol işletmecisi şirkete

Dava, İdare Mahkemesi’nde tam yargı davası olarak açılır.

7. Tek taraflı kazada manevi tazminat alınabilir mi?

Yolcu için evet, sürücü için hayır. Yolcu, sürücüye ve araç işletenine karşı manevi tazminat davası açabilir. Sürücü ise kendi kusuru nedeniyle meydana gelen kazada manevi tazminat talep edemez. Manevi tazminat, trafik sigortası kapsamına girmez; kusurlu tarafın kişisel mal varlığından ödenir.

8. Kasko muafiyeti (deductible) nedir?

Kasko muafiyeti, hasarın sigorta şirketi tarafından karşılanmayan, sigortalı tarafından ödenen kısmıdır. Örneğin, 50.000 TL hasar ve 2.000 TL muafiyet durumunda, sigorta şirketi 48.000 TL öder, 2.000 TL’yi sigortalı karşılar. Muafiyet, poliçeye göre sabit tutar veya oransal olabilir.

9. Tek taraflı kazada zamanaşımı ne kadardır?

Zamanaşımı süreleri talep türüne göre değişir:

• Maddi hasar: 2 yıl (zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarih)
• Bedeni hasar: 10 yıl (fiilin gerçekleştiği tarih)
• Manevi tazminat: 2 yıl (zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarih)
• Trafik sigortası talebi: 2 yıl (hasar tarihi)
• İdareye karşı dava: 1 yıl (zararın öğrenildiği tarih)

10. Emniyet kemeri takmayan yolcunun tazminat hakkı azalır mı?

Emniyet kemeri takmama, otomatik olarak tazminat hakkını azaltmaz. Ancak, emniyet kemeri takmama durumunun yaralanmanın ağırlaşmasında etkili olduğu bilirkişi raporu ile tespit edilirse, tazminat miktarında indirim yapılabilir. Bu indirim, yalnızca yaralanmanın ağırlaşan kısmı için söz konusudur. Yargıtay, yolcuya kusur verilmesini dar yorumlamaktadır.

11. Tek taraflı kazada hangi mahkemede dava açılır?

Davanın niteliğine göre görevli mahkeme değişir:

• Trafik sigortası tazminat davası: Asliye Hukuk Mahkemesi
• Yol bozukluğu nedeniyle idareye karşı dava: İdare Mahkemesi
• İş kazası tazminatı davası: İş Mahkemesi
• Taşıyıcı sorumluluğu davası (ticari araç): Asliye Ticaret Mahkemesi

Yetkili mahkeme olarak; ikametgahınızın bulunduğu yer, kazanın meydana geldiği yer veya davalının ikametgahının bulunduğu yer mahkemelerinden birini seçebilirsiniz.

12. Sürücü alkollüyken tek taraflı kaza yaparsa kasko ödeme yapar mı?

Kasko şirketi, hasarı karşılar ancak sürücüye rücu edebilir. Yani, kasko şirketi hasarı öder ancak daha sonra alkollü sürücüden ödediği tutarı geri talep edebilir. Bu durum, poliçe şartlarına göre değişiklik gösterebilir. Yolcunun zararları ise trafik sigortasından karşılanır; alkollü sürüş, yolcunun tazminat hakkını etkilemez.

13. Tek taraflı kazada araç pert olursa ne yapılır?

Araç pert (ekonomik tamir maliyeti piyasa değerini aşan) durumunda, kasko sigortası aracın piyasa değerini öder. Pert değeri, kaza anındaki piyasa değerine göre belirlenir. Pert durumunda, araç sahibine pert bedeli ödenir ve araç hurdaya ayrılır. Trafik sigortası, pert bedelini karşılamaz.

14. Yolcunun kişisel eşyaları hasar gördüyse ne yapmalı?

Yolcunun kişisel eşyalarında (telefon, bilgisayar, gözlük, çanta vb.) oluşan hasar, maddi hasar kapsamında değerlendirilir. Yolcu, bu hasarı aşağıdaki kaynaklardan talep edebilir:

• Sürücünün trafik sigortası (sınırlı kapsamda)
• Kendi kasko sigortası (varsa)
• Sürücüye karşı açılacak tazminat davası

Hasarın belgelenmesi (fatura, fotoğraf, ekspertiz raporu) önemlidir.

15. Tek taraflı kazada arabuluculuk zorunlu mu?

Trafik sigortası tazminat davalarında, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunlu değildir. Ancak, arabuluculuk sürecinin başlatılması, davanın daha hızlı sonuçlanmasını sağlayabilir. Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru için önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış olması gerekmektedir.

Sonuç

Tek taraflı trafik kazaları, Türk karayollarında sıkça meydana gelen ve ciddi maddi ve manevi zararlara yol açan kaza türleridir. Bu kazalarda tazminat hakları, kazaya karışan kişinin statüsüne (sürücü veya yolcu) göre önemli farklılıklar göstermektedir.

Sürücü açısından: Tek taraflı kazada %100 kusurlu bulunan sürücü, kendi bedeni zararları için trafik sigortasından tazminat alamaz. Ancak, kasko sigortası, ferdi kaza sigortası veya iş kazası statüsü gibi alternatif teminatlardan yararlanabilir. Ayrıca, kazaya yol bozukluğu veya araç arızası neden olmuşsa ilgili kuruma karşı tazminat talep edebilir.

Yolcu açısından: Yolcu, tek taraflı kazalarda güçlü bir hukuki zemine sahiptir. Üçüncü kişi statüsünde olan yolcu, sürücünün trafik sigortasından bedeni zararlarını talep edebilir. Ayrıca, sürücüye ve araç işletenine karşı manevi tazminat davası açabilir. Yolcunun kusursuz olması, tazminat talebini önemli ölçüde güçlendirir.

Kasko sigortası: Tek taraflı kazalarda en önemli güvence kaynağıdır. Aracın hasarını, çekici masraflarını ve ek teminatlar dahilinde yolcunun bedeni zararlarını karşılayabilir. Muafiyet (deductible) tutarının dikkate alınması gerekmektedir.

Güvence Hesabı: Araç sigortasız olduğunda yolcunun son çaresidir. Sürücü için geçerli değildir.

İş kazası boyutu: İşe giderken meydana gelen tek taraflı kazalar iş kazası sayılabilir. Bu durum, çalışana ek tazminat hakları sağlar.

Yol bozukluğu: Kazaya yol bozukluğu neden olmuşsa, sorumlu idareye karşı tazminat talebinde bulunulabilir. Yargıtay içtihatları, idarenin sorumluluğunu geniş yorumlamaktadır.

Tek taraflı trafik kazası mağdurlarının, zamanaşımı sürelerini takip etmeleri, doğru mahkemede dava açmaları ve eksiksiz belge sunmaları, süreçlerin başarılı sonuçlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Her somut olayın kendine özgü şartları bulunduğundan, lisanslı bir avukattan hukuki danışmanlık alınması önemle tavsiye edilir.

Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlı olup, kesinlikle hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her somut olayın kendine özgü şartları bulunmakta olup, burada yer alan bilgiler hiçbir şekilde hukuki tavsiye yerine geçmez. Tek taraflı trafik kazası tazminat süreçleri, kişisel durumunuza göre farklılık gösterebilir. Yasal mevzuatta ve Yargıtay içtihatlarında değişiklikler olabilir. Tazminat talebiniz hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için lisanslı bir avukata başvurmanız önemle tavsiye edilir. Makalede belirtilen tutarlar ve limitler 2026 yılı itibarıyla geçerli olup, değişiklik gösterebilir. Güncel bilgi için resmi kaynaklara ve mevzuata başvurunuz.